Khái niệm

Phán đoán

Suy lý

Tri giác

4 hình thức

3 hình thức

5 hình thức

6 hình thức

Lực lượng sản xuất

Môi trường tự nhiên

Điều kiện dân số

Phương thức sản xuất

Vật chất là thực tại khách quan

Vật chất là cái được ý thức phản ánh

Vật chất là phạm trù triết học

Vật chất là nguyên tử

Tự nhiên, xã hội và bản thân con người

Môi trường tự nhiên và môi trường xã hội

Hoàn thiện các giác quan và tư duy của con người

Thế giới khách quan

Con người là một thực thể tự nhiên mang đặc tính xã hội, có sự thống nhất giữa hai phương diện tự nhiên và xã hội

Con người là sự tổng hợp giữa phần “con” và phần “người”

Con người là sản phẩm của Thượng đế

Con người là động vật bậc cao của quá trình tiến hóa

Sự thay đổi và có giới hạn

Sự phát triển và bất biến

Mối liên hệ phổ biến và sự phát triển

Sự cô lập và tĩnh lại

A. Là công cụ để nhận thức và cải tạo thế giới

B. Được xác lập trên nền tảng thế giới quan duy vật khoa học

C.Có sự thống nhất giữa thế giới quan và phương pháp luận

D.Có sự mâu thuẫn giữa nội dung thế giới quan và phương pháp luận

A. Quan điểm lịch sử - cụ thể

B. Quan điểm toàn diện

C. Quan điểm phát triển

D. Quan điểm thực tiễn

Là “bỏ qua” sự phát triển lực lượng sản xuất

Là sự “phát triển rút ngắn” và “bỏ qua” việc xác lập địa vị thống trị của quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng tư bản chủ nghĩa.

Là sự phát triển tuần tự

Là không kể thừa các cơ sở vật chất của chủ nghĩa tư bản

C. Mác

V. I Lênin

Ph. Ăngghen

Ph Hêghen

Tính hệ thống và tính chung nhất

Tính cụ thể và tính đa dạng, phong phú

Tính khách quan và tính phổ biến

Tính chủ quan và tính cụ thể

Quy luật

Danh từ riêng

Phạm trù riêng

Nguyên lý

Sự phát triển của văn hóa và nghệ thuật

Sự phát triển của lý luận nhận thức

Sự phát triển của khoa học và thực tiễn

Sự phát triển của tôn giáo và chính trị

Quan hệ giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội

Quan hệ giữa phương diện kinh tế và phương diện chính trị - xã hội của xã hội

Quan hệ giữa đời sống vật chất và đời sống tinh thần

Quan hệ giữa vật chất và tinh thần

Sự mặc khải của Thượng đế

Sự phản ánh mối liên hệ bề ngoài, không sâu sắc của đối tượng

Sản phẩm thuần túy của tư duy, không có mối liên hệ với hiện thực khách quan

Những tư tưởng, quan điểm đã được hệ thống hóa, khái quát hóa thành các học thuyết xã hội

Hóa học

Xã hội

Cơ giới

Sinh vật

Tính chủ quan, tính tự giác, tính xã hội, tính đa dạng

Tính khách quan, tính xã hội, tính lịch sử, tính sáng tạo

Tính kế thừa, tính cá nhân, tính xã hội, tính lịch sử

Tính khách quan, tính biến đổi, tính tự giác, tính xã hội

Lượng có thể tồn tại thuần tuý bênngoài chất

Chất là cái tương đối ổn định, lượng là cái thường xuyên biến đổi

Chất mới ra đời sẽ không đóng vai trò gì với lượng mới của sự vật

Chất của sự vật tồn tại bất biến

Cách thức của sự vận động, phát triển

Nguồn gốc của sự vận động, phát triển

Khuynh hướng của sự vận động, phát triển

Trình độ của sự vận động, phát triển

Tính ổn định

Vừa tương đối, vừa tuyệt đối

Tuyệt đối, vĩnh viễn

Tương đối, tạm thời

Mối quan hệ của con người với yếu tố di truyền của nó

Sự tích luỹ tri thức của nhân loại

Bộ óc của các nhà thông thái

Mối quan hệ giữa con người với thế giới khách quan

3

4

2

5

Phong kiến tập quyền

Chuyên chính vô sản

Quân chủ lập hiến

Dân chủ tư sản

Tính thống nhất vật chất của thế giới

Tự nhiên, xã hội và tư duy

Vật chất, ý thức và mối quan hệ biện chứng giữa chúng

Mối quan hệ giữa tư duy và tồn tại

Toàn bộ các cơ quan, tổ chức và các đoàn thể chính trị - xã hội hợp pháp

Toàn bộ các hình thức ý thức xã hội

Toàn bộ các quan hệ giai cấp, dân tộc và nhân loại

Hệ thống các hình thái ý thức xã hội và các thiết chế chính trị - xã hội tương ứng của chúng

Nhị nguyên luận

Chủ nghĩa duy vật

Đa nguyên luận

Chủ nghĩa duy tâm

Công cụ lao động

Người lao động

Phương tiện lao động

Tư liệu lao động

Quy luật tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội

Quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

Quy luật cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng

Quy luật đấu tranh giai cấp trong xã hội có giai cấp đối kháng

Đa nguyên luận

Nhất nguyên luận

Nhị nguyên luận

Bất khả tri luận

Lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội

Chủ nghĩa Mác – Lênin và hệ tư tưởng phong kiến

Lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất

Người theo tôn giáo và người vô thần

Bản chất của văn nghệ

Hiện tượng của ý thức con người

Sự tác động của các sự vật, hiện tượng

Sự tái tạo những đặc điểm của một dạng vật chất này ở dạng vật chất khác

Do sự xuất hiện chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất

Do sự phát triển của lực lượng sản xuất làm xuất hiện “của dư” tương đối

Do sự chênh lệch về khả năng giữa các tập đoàn người

Do sự phân hóa giữa giàu và nghèo trong xã hội

Cái chung và cái đơn nhất có thể chuyển hóa cho nhau trong những điều kiện xác định

Cái riêng và cái chung có thể chuyển hóa cho nhau trong những điều kiện xác định

Cái riêng là cái toàn bộ, phong phú hơn cái chung; còn cái chung là cái bộ phận nhưng sâu sắc hơn cái riêng

Cái chung chỉ tồn tại trong cái riêng, thông qua cái riêng mà biểu hiện sự tồn tại của nó

Xôcrát

Platôn

Đêmôcrit

Arixtốt

Phản ánh trực tiếp đời sống hàng ngày và rất phong phú sinh động

Có tính chỉnh thể, hình hệ thống và rất phong phú sinh động

Rất phong phú sinh động và có tính chỉnh thể, hệ thống

Phản ánh gián tiếp hiện thực và rất phong phú sinh động

Nội dung và hình thức tồn tại biệt lập với nhau

Cùng một hình thức có thể chứa đựng nhiều nội dung

Nội dung quyết định hình thức, hình thức có tác động trở lại nội dung

Một nội dung có thể biểu hiện trong nhiều hình thức

Cần tôn trọng nguyên tắc khách quan

Nguyên tắc phát triển

Quan điểm toàn diện

Nguyên tắc phát huy tính sáng tạo của ý thức

V I Lênin

C Mác

Ph Ăngghen

Hồ Chí Minh