lời nói, cư xử, hành động

suy nghĩ và ghi nhớ

suy nghĩ và lời nói

cư xử, hành động và ghi nhớ

Suy nghĩ

Lời nói

Ghi nhớ

Cư xử

Hành động

knowledge or study

mind

brain

attitude

knowledge or study

practice or study

Giúp mô tả, giải thích, dự báo, kiểm soát

Giúp mô tả, giải thích, kiểm soát

Giúp mô tả, kiểm soát

Giúp phân loại các phần nhỏ của tâm lý học

tâm lý - khoa học

chính xác - khoa học

tham vấn - đã được chứng minh

tâm lý - đã kiểm duyệt

sức khỏe - tự nhiên

sức khỏe - xã hội

điều tra - tự nhiên

điều tra - xã hội

Khoa học nhận thức

Khoa học sinh lý

Khoa học sức khỏe

Khoa học tâm lý

Khoảng nửa triệu năm trước đây, người cổ sơ cho rằng các rối loạn tâm lý do ma quỉ gây ra

Muốn xua những hồn ma này đi người ta thực hiện một dạng phẫu thuật gọi là khoan lỗ (trephining)

Muốn xua những hồn ma này đi người ta thực hiện một dạng phẫu thuật gọi là tham vấn tâm lý (trephening)

Khoảng một triệu năm trước đây, người cổ sơ cho rằng các rối loạn tâm lý do ma quỉ gây ra

4 tâm trạng bao gồm: yêu đời, ưu sầu, cáu gắt và điềm tĩnh

4 tâm trạng bao gồm: yêu đời, sầu thảm, cáu gắt và điềm tĩnh

4 tâm trạng bao gồm: yêu đời, ưu sầu, cáu gắt và điềm nhiên

4 tâm trạng bao gồm: yêu đời, sầu ưu, cáu gắt và điềm tĩnh

các chất dịch trong cơ thể (mật vàng, mật đen, nước nhờn và máu)

các chất dịch bên ngoài cơ thể (mật vàng, mật đen, nước nhờn và máu)

các chất dịch trong cơ thể (mật vàng, mật đen, nước mật và máu)

các chất dịch ngoài cơ thể (mật vàng, mật đen, nước nhờn và cảm xúc)

Là các ống rỗng qua đó các “ý chí động vật” điều khiển các xung lực giống như nước truyền qua một đường ống

Là các ống rỗng qua đó các “ý thức động vật” điều khiển các xung lực giống như nước truyền qua một đường dẫn truyền

Là các ống rỗng qua đó các “ý thức sinh vật” điều khiển các xung lực giống như nước truyền qua một đường ống

Là các ống rỗng qua đó các “ý chí động vật” điều khiển các xung lực giống như nước truyền qua một đường dẫn truyền

Vào năm 1978, Wilhelm Wundt thiết lập phòng nghiên cứu thực nghiệm hiện tượng tâm lý ở Đức và sau đó William James đã thành lập phòng thí nghiệm ở Mỹ

Vào năm 1987, Wilhelm Wundt thiết lập phòng nghiên cứu thực nghiệm hiện tượng tâm lý ở Đức và sau đó William James đã thành lập phòng thí nghiệm ở Mỹ

Vào năm 1879, Wilhelm Wundt thiết lập phòng nghiên cứu thực nghiệm hiện tượng tâm lý ở Đức và sau đó William James đã thành lập phòng thí nghiệm ở Mỹ

Vào năm 1978, Wilhelm Wundt thiết lập phòng nghiên cứu thực nghiệm hiện tượng tâm lý ở Anh và sau đó Willian Simpson đã thành lập phòng thí nghiệm ở Mỹ

Lý thuyết cấu trúc

Lý thuyết chức năng

Lý thuyết hành vi

Lý thuyết Gestalt

Lý thuyết phân tâm

Phân tâm

Cấu trúc

Hành vi

Nhân văn

Hoạt động

Xác định các nhân tố cảm nghiệm của con người và các nhân tố tương tác nhau như thế nào để tạo nên ý nghĩ, tình cảm

Xác định các nhân tố trải nghiệm của con người và các nhân tố tương tác nhau như thế nào để tạo nên ý nghĩ, tình cảm

Xác định các nhân tố cảm giác của con người và các nhân tố ảnh hưởng nhau như thế nào để tạo nên ý nghĩ, tình cảm

Xác định các nhân tố cảm nghiệm của con người và các nhân tố ảnh hưởng nhau như thế nào để tạo nên ý nghĩ, tình cảm

Phương pháp nội quan (introspection) để nghiên cứu tâm trí

Phương pháp nội quan (introspection) để nghiên cứu tâm lý

Phương pháp ngoại quan (extrospection) để nghiên cứu tâm trí

Phương pháp nội quan (extrospection) để nghiên cứu tâm trí

Dùng phương pháp nội quan (introspection) để nghiên cứu tâm trí

Cách hoạt động: 1 ng tiếp nhận kích thích rồi yêu cầu dùng lời nói để mô tả kinh nghệm xảy ra

Phương pháp này có nhiều nhược điểm

Dùng phương pháp nội quan (introspection) để nghiên cứu tâm lý

Cách hoạt động: 1 ng tiếp nhận kích thích rồi yêu cầu dùng lời nói để mô tả chuyện xảy ra

Thuyết này tập trung nghiên cứu các nhiệm vụ do tâm trí thực hiện

Thuyết này xác định các nhân tố cảm nghiệm của con người và các nhân tố tương tác nhau như thế nào

Thuyết nghiên cứu về hành vi của những cá nhân và những tiến trình tinh thần

là thuyết giúp tìm ra những dấu mốc phát triển

tập trung nghiên cứu các nhiệm vụ do tâm trí thực hiện

Nghiên cứu những hành vi ứng xử giúp con người đáp ứng nhu cầu của mình

Nhà giáo dục Mỹ nổi tiếng John Dewey đã vận dụng khảo hướng chức năng để xây dựng ngành tâm lý học đường

Wilhelm Wundt là người tạo ra thuyết này

Đề xướng lý thuyết phương thức đáp ứng tối ưu nhu cầu của sinh viên thông qua hệ thống giáo dục.

Đưa ra câu hỏi: hành vi đóng vai trò như thế nào trong việc giúp con người thích nghi tốt hơn với hoàn cảnh sống của mình?

tâm lý chỉ nên quan tâm tới các sự kiện có thể quan sát được

Dựa trên xác định các nhân tố cảm nghiệm của con người và các nhân tố tương tác nhau như thế nào

Một số sự vật hiện tượng phải được cảm nhận như là một tổng thể

Một số sự vật hiện tượng phải được cảm nhận như là những khác thể riêng biệt

Một số sự vật hiện tượng phải được chấp nhận như là một tổng thể

Một số thuyết tâm lý phải được cảm nhận như là một tổng thể

Chính sự tổ chức sắp xếp các nhân tố mới là điều quan trọng chứ không phải bản thân các nhân tố

Các nhà TLH Gestalt tập trung nổ lực nghiên cứu sự nhận thức

Chính sự phân bổ các nhân tố mới là điều quan trọng chứ không phải bản thân các nhân tố

Một số sự vật hiện tượng phải được cảm nhận như là một tổng thể

Các nhà TLH Gestalt tập trung nổ lực nghiên cứu tiềm thức

các sự kiện có thể quan sát được

các sự kiện có thể cảm nhận được

các sự kiện có thể thấu hiểu được

các sự kiện có thể điều chỉnh được

các tác nhân kích thích và các phản ứng có thể quan sát được

các tác nhân kích thích và các phản ứng bên trong có thể cảm nhận được

các tác nhân dẫn truyền và các phản ứng có thể quan sát được

các tác nhân kích thích và các phản ứng không thể quan sát được

Little Albert

Little Ablert

Little Albeirt

dự đoán và kiểm soát phản ứng của một đứa trẻ

dự đoán và kiểm soát hành vi của một đứa trẻ

miêu tả và kiểm soát phản ứng của một đứa trẻ

miêu tả và kiểm soát hành vi của một đứa trẻ

lý thuyết điều kiện hóa thao tác

lý thuyết phân tâm học

lý thuyết giao thoa văn hóa

lý thuyết nhân văn học

xác định làm thế nào hành vi được củng cố bởi kích thích tích cực hoặc bị hủy bỏ bởi kích thích tiêu cực

xác định làm thế nào hành vi được củng cố bởi kích thích tiêu cực hoặc bị hủy bỏ bởi kích thích tích cực

xác định làm thế nào hành vi được phát triển bởi kích thích tích cực hoặc bị hủy bỏ bởi kích thích tiêu cực

xác định làm thế nào hành vi được gây ra bởi kích thích tiêu cực hoặc bị hủy bỏ bởi kích thích tích cực

rất lớn - chữa trị

lớn - loại bỏ

rất lớn - loại bỏ

lớn - chữa trị

cách tiếp cận tâm lý có thể kiểm tra và ứng dụng gián tiếp trong nhiều hoàn cảnh.

cách tiếp cận hành vi có thể kiểm tra và thay đổi trực tiếp trong nhiều hoàn cảnh.

cách tiếp cận tâm lý có thể kiểm tra và thay đổi trực tiếp trong nhiều hoàn cảnh.

cách tiếp cận hành vi có thể kiểm tra và ứng dụng trực tiếp trong nhiều hoàn cảnh.

thuyết này không tiếp cận một cách đầy đủ sự phong phú trong cảm nghiệm của con người

thuyết này không tiếp cận một cách đầy đủ sự phong phú trong hành vi của con người

thuyết này không tiếp cận một cách đầy đủ sự phong phú trong tâm lý của con người

thuyết này không tiếp cận một cách đầy đủ sự phong phú trong thái độ của con người

Tập trung vào xác định làm thế nào hành vi được củng cố bởi kích thích tích cực hoặc bị hủy bỏ bởi kích thích tiêu cực

Thuyết này được nhiều nhà TLH đón nhận vì cách tiếp cận hành vi có thể kiểm tra và ứng dụng trực tiếp trong nhiều hoàn cảnh

Chính sự tổ chức sắp xếp các nhân tố mới là điều quan trọng chứ không phải bản thân các nhân tố

Sử dụng phương pháp nội quan (introspection) để nghiên cứu tâm trí

B.E. Skinner nổi tiếng với lý thuyết điều kiện hóa thao tác (operant conditioning)

Nhược điểm: thuyết này không tiếp cận một cách đầy đủ sự phong phú trong cảm nghiệm của con người

Điều kiện hóa thao tác có ảnh hưởng rất lớn, dùng cho dạy học, chữa trị rối loạn tâm lý, trị liệu tâm lý

Nhiều ý nghĩ và ước muốn đều bắt nguồn từ cảm nghiệm của chúng ta trong thời kỳ sơ sinh và thời kỳ đầu của tuổi ấu thơ

Những nhu cầu và những động cơ không thể dò tìm không thuộc về ý thức và vì vậy không thuộc tầm kiểm soát của ý thức

kết quả của những ý nghĩ, sự sợ hãi và các ước muốn

kết quả của tương tác xã hội

kết quả của các tác nhân kích thích

là kết quả của sự tổ chức sắp xếp các nhân tố

Con người thường không nhận ra các động cơ thúc đẩy (động lực) đó cho dù nó ảnh hưởng lớn đến hành vi con người

Con người thường cảm ra các động cơ thúc đẩy (động lực) đó cho dù nó ảnh hưởng lớn đến hành vi con người

Nhiều ý nghĩ và ước muốn đều bắt nguồn từ cảm nghiệm của chúng ta trong thời kỳ trưởng thành

phần lớn hành vi của con người là kết quả của những mong muốn, sự khao khát làm giàu

phần lớn hành vi của con người là kết quả của những ý nghĩ, sự sợ hãi và các ước muốn

Con người thường không nhận ra các động cơ thúc đẩy (động lực) đó cho dù nó ảnh hưởng lớn đến hành vi con người

Nhiều ý nghĩ và ước muốn đều bắt nguồn từ cảm nghiệm của chúng ta trong thời kỳ sơ sinh và thời kỳ đầu của tuổi ấu thơ

Nhân cách gồm: Ý thức và Vô thức

Tư duy, ham muốn và tình cảm làm cho con người trở thành duy nhất

cảm nghiệm/sơ sinh/tuổi ấu thơ

khao khát/ấu thơ/tuổi mới lớn

cảm nghiệm/sơ sinh/tuổi dậy thì

khao khát/thai nhi/tuổi dậy thì

Ý thức & Vô thức

Vô thức & Tiềm thức

Ý thức & Tiềm thức

Vô thức & Tiềm ẩn thức

chất chứa tất cả những hồi ức, kinh nghiệm, và những điều đã bị dồn nén, đặc biệt là vào thời ấu thơ

chất chứa tất cả những hồi ức, kinh nghiệm, và những điều đã thích thầm, đặc biệt là vào thời ấu thơ

chất chứa tất cả những hồi ức, kinh nghiệm, và những điều đã bị dồn nén, đặc biệt là vào thời vị thành niên

chất chứa tất cả những hồi ức, ước mơ, và những điều đã bị dồn nén, đặc biệt là vào thời ấu thơ

Lúc đầu các công trình nghiên cứu của Freud tập trung lý giải những rối loạn cảm xúc

Các công trình nghiên cứu của Freud đóng vai trò quan trọng trong việc tìm hiểu và điều trị các rối loạn tâm lý.

Chúng ta không bị các ham muốn vô thức chỉ đạo mà chúng ta có ý chí độc lập của bản thân và trong một môi trường thích hợp

Nhân cách gồm: Ý thức và Vô thức

Những nhu cầu và những động cơ không thể dò tìm không thuộc về ý thức và vì vậy không thuộc tầm kiểm soát của ý thức

Những nhu cầu và những động cơ không thể dò tìm không thuộc về ý thức và vì vậy không thuộc tầm kiểm soát của ý thức

Những nhu cầu và những động cơ không thể dò tìm thuộc về ý thức và vì vậy thuộc tầm kiểm soát của ý thức

Những nhu cầu và những động cơ có thể dò tìm không thuộc về ý thức và vì vậy không thuộc tầm kiểm soát của ý thức

Những nhu cầu và những động cơ không thể dò tìm mà thuộc về ý thức nên không thuộc tầm kiểm soát của ý thức

Abraham Maslow

Sigmund Freud

Carl Rogers

John Watson

Kurt Koffka

Tinh thần của thuyết nhân văn cho con người về cơ bản là tốt

Chúng ta không bị các ham muốn vô thức chỉ đạo mà chúng ta có ý chí độc lập của bản thân

Trong một môi trường thích hợp, chúng ta sẽ phấn đấu để đạt được các mục tiêu xã hội tích cực

Nhiều ý nghĩ và ước muốn đều bắt nguồn từ cảm nghiệm của chúng ta trong thời kỳ sơ sinh và thời kỳ đầu của tuổi ấu thơ

tính duy nhất

tính nhân loại

tính đa dạng

tính đồng loại

nên nghiên cứu tính cá nhân đó chứ đừng gộp con người thành các loại hạng

nên gộp con người thành các loại hạng để nghiên cứu

nên nghiên cứu tính phân hóa đó chứ đừng tách con người thành các loại hạng

nên nghiên cứu tính cá nhân đó chứ đừng gộp con người thành các loại tính cách

Tư duy

Ham muốn

Tình cảm

Đặc tính riêng

Điều kiện gia đình

Tư duy, ham muốn và tình cảm làm cho con người trở thành duy nhất

Mỗi người chúng ta đều có tính duy nhất, do vậy các nhà TLH nên nghiên cứu tính cá nhân đó chứ đừng gộp con người thành các loại hạng

Tinh thần của thuyết nhân văn cho con người về cơ bản là tốt

Chúng ta không bị các ham muốn vô thức chỉ đạo mà chúng ta có ý chí độc lập của bản thân

Trong một môi trường thích hợp, chúng ta sẽ phấn đấu để đạt được các mục tiêu xã hội tích cực

5

6

8

7

1.Nhu cầu thiết yếu

2. Được an toàn

3. Được hòa hợp

4. Được tôn trọng

5. Được thể hiện bản thân

1.Nhu cầu thiết yếu

2. Được an toàn

3. Được tôn trọng

4. Được hòa hợp

5. Được thể hiện bản thân

1.Nhu cầu thiết yếu

2. Được tôn trọng

3. Được an toàn

4. Được hòa hợp

5. Được thể hiện bản thân

1. Được an toàn

2.Nhu cầu thiết yếu

3. Được hòa hợp

4. Được tôn trọng

5. Được thể hiện bản thân

Carl Rogers và lý thuyết tập trung vào con người

con người ta cần đối xử với nhau hết sức tế nhị, biết cởi mở, biết lắng nghe nhau và chờ đợi, cảm thông nhau

con người ta cần đối xử với nhau hết sức tế nhị, biết cởi mở, biết lắng nghe nhau và chờ đợi, cảm thông nhau

con người mang tính chủ thể, có bản chất xã hội, tâm lý người được hình thành, phát triển và thể hiện trong hoạt động

L.X. Vygotsky

A.N. Leontiev

S.H. Vygotsky

V.S. Leontiev

cơ sở lý luận

phương pháp luận

cơ sở triết lý

phương pháp nhận định

sự phản ánh hiện thực khách quan vào bộ não người thông qua hoạt động

sự phản ánh khách quan vào bộ não người thông qua cảm xúc hằng ngày

sự phản ánh hiện thực vào bộ não người thông qua hoạt động

sự phản ánh hiện thực khách quan vào bộ não người thông qua cảm xúc hằng ngày

Tâm lý người mang tính chủ thể, có bản chất xã hội,

Tâm lý người được hình thành, phát triển và thể hiện trong hoạt động và trong các mối quan hệ giao lưu của con người trong xã hội

TLH hoạt động cho rằng con người ta cần đối xử với nhau hết sức tế nhị, biết cởi mở với nhau

Tâm lý học hoạt động phản ánh tiềm thức & vô thức của con người

Nhà tâm lý học đưa ra các dự đoán => giả thuyết

Các giả thuyết thường được dựa trên cơ sở của một lý thuyết

Kiểm tra giả thuyết thông qua thí nghiệm

Nghiên cứu trường hợp

(case study)

Phương pháp điều tra

(Survey)

Phương pháp quan sát trong điều kiện tự nhiên (Naturalistic Observation)

Phương pháp tham gia

(Participation)

khám phá ảnh hưởng của sự kiện tới hành vi đó như thế nào

khám phá tính dẫn truyền của sự kiện tới hành vi đó như thế nào

khám phá kiểu hình của sự kiện tới hành vi đó như thế nào

khám phá nguyên nhân của sự kiện tới hành vi đó như thế nào

Cho phép thu thập thông tin trong thời gian ngắn

Nghiên cứu hành vi con người trong bối cảnh tự nhiên

Quan sát được tính tương quan thuận và tương quan nghịch

Luôn đảm bảo được tính ngẫu nhiên của mẫu

Đôi lúc chỉ đúng với số ít các trường hợp => có khi không đúng với trường hợp khác &

Phương pháp này giúp các nhà tâm lý học định hình các giả thuyết, sau đó phải dùng pp khác để chứng minh cho giả thuyết đó

Không thể khái quát hóa số liệu

Một số hành vi trong lúc nghiên cứu có thể không phù hợp

Soạn một bảng hỏi/bảng khảo sát nhằm thu thập thông tin về hành vi, niềm tin, thái độ của nhóm người (qua email, điện thoại, phỏng vấn, giấy bút v.v.)

Tìm hiểu con người và động vật cử xử trong nhiều bối cảnh tự nhiên khác nhau như trong công việc, trường học...

Người quan sát trở nhà thành viên của nhóm được quan sát

Người quan sát trở nhà thành viên của nhóm được quan sát

Lời nói, trật tự và cấu trúc của bảng hỏi có thể dẫn đến thiên kiến trả lời

khám phá ảnh hưởng của sự kiện tới hành vi đó như thế nào

Đảm bảo tính ngẫu nhiên của mẫu

Người nghiên cứu trực tiếp tác động vào một biến và đánh giá sự ảnh hưởng đối với một số biến khác

Mẫu phải đại diện cho dân số => kết quả không thể khái quát cho dân số

Tìm hiểu con người và động vật cử xử như thế nào trong bối cảnh tự nhiên

khám phá ảnh hưởng của sự kiện tới hành vi đó như thế nào

Nghiên cứu về loài gorilla núi ở châu Phi rất nổi tiếng củaDian Fossey là một ví dụ điển hình

Những nghiên cứu quan sát về hành vi của con người được thực hiện trong nhiều bối cảnh tự nhiên khác nhau

người quan sát trở thành thành viên của nhóm được quan sát

người quan sát trở thành trưởng nhóm của nhóm được quan sát

nổi tiếng là nhà tâm lý đóng vai là bệnh nhân có những triệu chứng rối loạn tâm thần để xem liệu bác sĩ tâm thần có thể phân biệt được với bệnh nhân thật

Nghiên cứu về loài gorilla núi ở châu Phi rất nổi tiếng củaDian Fossey

quan sát hành vi thích thú của trẻ bằng cách sử dụng gương 1 chiều

Thời gian trẻ em xem ti vi càng nhiều thì điểm số ở trường càng thấp

Quan sát hành vi trong phòng thí nghiệm

Hành vi trong phòng thí nghiệm có thể không tự nhiên

Hành vi trong phòng thí nghiệm vô cùng tự nhiên

Quan sát hành vi cả trong và ngoài phòng thí nghiệm

Nghiên cứu thực hiện trên hai biến để đo lường xem có mối tương quan nào hay không

Nghiên cứu thực hiện trên hai đến ba biến để đo lường xem có mối tương quan nào hay không

Tương quan thuận và tương quan nghịch

Thời gian trẻ em xem ti vi càng nhiều thì điểm số ở trường càng thấp là ví dụ điển hình cho pp này

Điểm SAT càng cao thì có xu hướng điểm số năm đầu tiên đại học càng cao là ví dụ điển hình cho pp này

Người nghiên cứu trực tiếp tác động vào một biến và đánh giá sự ảnh hưởng đối với một số biến khác

Ưu điểm của phương pháp là có thể thiết lập được mối quan hệ nhân – quả

Ưu điểm của pp là có thể kiểm chứng và mở rộng bằng cách tiến hành lại thí nghiệm đó

Có thể được sử dụng để phân tích các biến một cách chính xác vì người nghiên cứu có thể kiểm soát các biến đó

Nhược điểm là đôi khi các biến hơi thực tế quá

Nhược điểm: Đối tượng biết là đang bị nghiên cứu cho nên họ có thể hành động không trung thực

Nhược điểm: Đôi khi các biến không thực tế

Người nghiên cứu gián tiếp tác động vào một biến và đánh giá sự ảnh hưởng đối với một số biến khác

Nghiên cứu thực hiện trên hai biến để đo lường xem có mối tương quan nào hay không