thực tiễn

thực tế.

đảm bảo không mâu thuẫn trong suy luận.

được nhiều người thừa nhận

tương đối

vừa tương đối, vừa tuyệt đối.

tuyệt đối

vừa thống nhất, vừa mâu thuẫn.

Khoa học

Lý luận

Cảm tính

Lý tính

Cảm giác, tri giác, biểu tượng.

Khái niệm, phán đoán, suy lý.

Kinh nghiệm và lý luận.

Trực quan sinh động và tư duy trừu tượng.

Lý tính

Thông thường

Kinh nghiệm

Cảm tính

Cảm giác, tri giác, biểu tượng.

Khái niệm, phán đoán và suy lý.

Trực quan sinh động và tư duy trừu tượng.

Kinh nghiệm và lý luận.

Tương đối

Cụ thể

Trừu tượng

Khách quan

Trực quan

Thực tế

Hiện thực

Chân lý

Nhận thức

Lý luận

Tri thức

Thực tế

Phán đoán

Khái niệm

Suy lý

Biểu tượng

Hoạt động có mục đích của con người.

Thực nghiệm khoa học

Sáng tạo ra các ý tưởng.

Hoạt động vật chất của con người.

Duy tâm chủ quan.

Duy vật siêu hình.

Duy vật biện chứng.

Duy tâm khách quan.

Chính trị - xã hội.

Vật chất của con người

Thực nghiệm khoa học.

Sản xuất vật chất.

Cảm tính

Lý luận

Khoa học

Lý tính

Chưa phản ánh đầy đủ và sâu sắc sự vật.

Phản ánh sai sự vật.

Chưa phân biệt được cái bản chất với cái không bản chất.

Gắn liền với thực tiễn.

Phản ánh sâu sắc, đầy đủ và chính xác hơn nhận thức cảm tính.

Giai đoạn cao của quá trình nhận thức.

Luôn đạt đến chân lý không mắc sai lầm.

Phản ánh những mối liên hệ chung, bản chất của sự vật.

chủ quan

chủ nghĩa duy lý.

ảo tưởng

chủ nghĩa kinh nghiệm.

Lấy thực tiễn làm tiêu chuẩn để kiểm tra hình ảnh đúng, hình ảnh sai của cảm giác, ý thức nói chung.

Thế giới vật chất tồn tại khách quan với cảm giác của con người và loài người nói chung.

Công nhận cảm giác, tri giác, ý thức nói chung là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan.

Thừa nhận thế giới vật chất tồn tại khách quan bên ngoài và độc lập với ý thức con người.

tinh thần của con người.

thực tế của con người.

nghiên cứu xã hội của con người.

vật chất, có mục đích, có tính lịch sử, xã hội.

Biểu tượng

Tri giác

Phán đoán

Cảm giác

Chủ nghĩa duy tâm khách quan.

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan.

Chủ nghĩa duy vật siêu hình.

Chủ nghĩa duy vật biện chứng.

Duy vật biện chứng.

Duy tâm chủ quan

Duy tâm khách quan

Duy vật siêu hình

Suy lý

Phán đoán

Khái niệm

Biểu tượng

Khẳng định toàn thể.

Khẳng định bộ phận.

Phổ biến

Đặc thù

Phán đoán phủ định toàn thể.

Phán đoán đơn nhất.

Phán đoán phủ định bộ phận.

 Phán đoán đặc thù.

Phán đoán đơn nhất.

Phán đoán phổ biến

Phán đoán khẳng định toàn thể.

Phán đoán khẳng định bộ phận.

Tuyệt đối

Khách quan

Vĩnh viễn

Chủ quan

Thực nghiệm khoa học.

Nghiên cứu chính trị.

Chính trị - xã hội.

Sản xuất vật chất.

Tiêu chuẩn để khẳng định chân lý.

Mục đích của nhận thức.

Tiêu chuẩn để kiểm tra chân lý.

Cơ sở, động lực của nhận thức.

Cụ thể

Tuyệt đối

Tương đối

Khách quan

Quan hệ sản xuất và lực lượng sản xuất.

Tồn tại xã hội và ý thức xã hội.

Cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng.

Thực tiễn và lý luận.

công cụ lao động.

tư liệu sản xuất.

đối tượng lao động.

năng suất lao động.

Cơ sở hạ tầng

Kiến trúc thượng tầng

Lực lượng sản xuất

Quan hệ sản xuất

Lực lượng sản xuất

Cơ sở hạ tầng

kiến trúc thượng tầng.

quan hệ sản xuất.

Phương thức sản xuất.

Tư liệu sản xuất.

Cơ sở hạ tầng.

Kiến trúc thượng tầng

lực lượng sản xuất.

quan hệ sản xuất

Công cụ lao động

Tư liệu sản xuất

lực lượng sản xuất.

tư liệu sản xuất.

cơ sở hạ tầng.

quan hệ sản xuất.

Tinh thần

Quan hệ sản xuất

Bản thân con người

Vật chất

Sản xuất vật chất.

Sản xuất các quan hệ xã hội.

Sản xuất bản thân con người.

Sản xuất tinh thần.

Đối tượng lao động

Phân công lao động

Tổ chức lao động

Phân phối sản phẩm

lạc hậu hơn so với trình độ của lực lượng sản xuất.

phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.

tiến bộ hơn so với trình độ của lực lượng sản xuất.

khoa học hơn trình độ của lực lượng sản xuất.

công cụ lao động.

Sản phẩm lao động

Đối tượng lao động

Người lao động

ăn, uống, đi lại.

ghi nhớ và tái hiện các hoạt động.

chế tạo và sử dụng công cụ lao động.

cảm xúc và vận động.

quan hệ sản xuất tác động trở lại lực lượng sản xuất.

quan hệ sản xuất tác động ngang bằng với lực lượng sản xuất.

quan hệ sản xuất tồn tại tách biệt với lực lượng sản xuất.

quan hệ sản xuất quyết định lực lượng sản xuất.

tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội.

ý thức xã hội và tồn tại xã hội tác động ngang bằng nhau.

ý thức xã hội quyết định tồn tại xã hội.

tồn tại xã hội và ý thức xã hội  tác động biện chứng với nhau.

Giai cấp thống trị

các tầng lớp trung gian

giai cấp bị trị.

các giai cấp

Người lao động

Công cụ lao động

phương tiện lao động

Tư liệu lao động

Tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội.

Đấu tranh giai cấp trong các xã hội có đối kháng giai cấp.

Quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.

Cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng.

Quan hệ sản xuất, lực lượng sản xuất và kiến trúc thượng tầng.

Quan hệ sản xuất, cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng.

Cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng.

Lĩnh vực vật chất và lĩnh vực tinh thần.

toàn bộ đời sống vật chất của xã hội.

toàn bộ các quan hệ sản xuất hợp thành cơ cấu kinh tế của xã hội.

toàn bộ cơ sở vật chất, kỹ thuật của xã hội.

toàn bộ hạ tầng cơ sở của xã hội.

Cơ sở hạ tầng

Quan hệ sản xuất

Kiến trúc thượng tầng

Tồn tại xã hội

Cơ sở hạ tầng.

Lực lượng sản xuất.

Quan hệ sản xuất.

Kiến trúc thượng tầng.

Lực lượng sản xuất

Tư liệu sản xuất

Quan hệ sản xuất

Phương thức sản xuất

Lực lượng sản xuất

Tư liệu sản xuất

Quan hệ sản xuất

Phương thức sản xuất

Quan hệ sản xuất.

Phương thức sản xuất.

Lực lượng sản xuất.

Chính trị, tư tưởng.

Tổ chức quá trình sản xuất.

Sở hữu tư liệu sản xuất.

Phân phối sản phẩm lao động.

Quản lý quá trình sản xuất.

Công cụ lao động

Tình cảm

Đối tượng lao động

Ý chí

Thể hiện mối quan hệ giữa con người và tự nhiên trong sản xuất vật chất.

Thống nhất của sở hữu tư liệu sản xuất, tổ chức quản lý sản xuất và phân phối sản phẩm.

Phù hợp với tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất sẽ thúc đẩy sản xuất phát triển.

Thể hiện mối quan hệ giữa người với người trong quá trình sản xuất vật chất.

Thể thống nhất hữu cơ giữa người lao động với tư liệu sản xuất.

Thể hiện mối quan hệ giữa người và người trong quá trình sản xuất.

Có vai trò quyết định trong mối quan hệ biện chứng với quan hệ sản xuất.

Thể hiện mối quan hệ giữa người và tự nhiên trong quá trình sản xuất vật chất.

Quan hệ sản xuất.

Kiến trúc thượng tầng

Lực lượng sản xuất.

Cơ sở hạ tầng

Sự phong phú của đối tượng lao động.

Các tổ chức chính trị.

Các tổ chức tôn giáo.

Trình độ của lực lượng sản xuất.

quan hệ sản xuất thống trị.

quan hệ sản xuất trung gian.

Lực lượng sản xuất

Chính quyền nhà nước

Kinh tế

Chính trị

Văn hóa

Giáo dục

Chính trị

Kinh tế

Tiêu dùng

Sản xuất

Ý muốn của thượng đế.

Sự phát triển của quan hệ sản xuất.

Sự phát triển của lực lượng sản xuất.

Ý muốn chủ quan của con người.

Nhà nước

Khoa học

Gia đình

Tôn giáo

kiến trúc thượng tầng

Cơ sở hạ tầng

Quan hệ sản xuất

Lực lượng sản xuất

Hướng định của ý thức xã hội.

Phụ thuộc của ý thức xã hội.

Vượt trước của ý thức xã hội.

Độc lập tương đối của ý thức xã hội.

chủ nghĩa duy vật

chủ nghĩa duy vật siêu hình.

chủ nghĩa duy tâm

chủ nghĩa duy vật lịch sử.

Phân phối sản phẩm lao động xã hội.

Quan hê của các yếu tố kỹ thuật, công nghệ.

Tổ chức, quản lý sản xuất.

Sở hữu  tư liệu sản xuất

Sản xuất vật chất

Sản xuất khoa học, công nghệ.

Sản xuất ra bản thân con người.

Sản xuất tinh thần

Phương thức trao đổi.

Phương thức sản xuất

Phương thức tiêu dùng

Phương thức phân phối

Công cụ lao động.

Phương tiện lao động

Tư liệu lao động

Đối tượng lao động

Sở hữu về tư liệu sản xuất.

Hợp tác sản xuất

Phân phối sản phẩm.

Tổ chức, quản lý sản xuất.

phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.

lạc hậu với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.

tiến bộ hơn so với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.

không phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.

không phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.

tiến bộ hơn so với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.

vượt trước trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.

phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.

Triết học

Nghệ thuật

Tôn giáo

Chính trị

Nghệ thuật

Nhà nước

Pháp luật

Chính trị

nhà nước

nghệ thuật

tôn giáo

đạo đức

Văn hóa

Chính trị

Pháp luật

Kinh tế

Kết hợp đổi mới kinh tế với đổi mới chính trị.

Kết hợp đúng đắn trong đổi mới các quan hệ xã hội.

Đổi mới chính trị trước, đổi mới kinh tế sau.

Đổi mới kinh tế trước, đổi mới chính trị sau.

đất đai

xí nghiệp, nhà xưởng.

máy móc cơ khí

hầm mỏ

khoa học thúc đẩy sản xuất.

tri thức khoa học kết tinh vào các yếu tố của lực lượng sản xuất.

làm cho lực lượng sản xuất năng động.

khoa học điều tiết sản xuất.

Kinh tế tri thức

Kinh tế thị trường khoa học.

Kinh tế trí tuệ

Kinh tế số

chủ động xây dựng lực lượng sản xuất trước, sau đó xây dựng quan hệ sản xuất phù hợp.

tập trung nguồn lực xây dựng quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa.

kết hợp đồng thời xây dựng lực lượng sản xuất với xác lập quan hệ sản xuất mới phù hợp.

chủ động xây dựng quan hệ sản xuất trước, sau đó xây dựng lực lượng sản xuất phù hợp.

Chiếm hữu nô lệ.

Tư bản chủ nghĩa

Phong kiến

Công xã nguyên thủy

Chiếm hữu nô lệ

Phong kiến

Tư bản chủ nghĩa

Công xã nguyên thủy

Cơ sở hạ tầng

Kiến trúc thượng tầng

Lực lượng sản xuất

Quan hệ sản xuất

Kinh tế và chính trị

đời sống vật chất và đời sống tinh thần.

khoa học và đạo đức

tồn tại xã hội với ý thức xã hội.

một hình thái kinh tế - xã hội cụ thể.

xã hội cộng sản chủ nghĩa.

Xã hội tư bản chủ nghĩa

các hình thái kinh tế - xã hội trong lịch sử.

Quá trình phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội tuân theo quy luật chủ quan.

Sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội bị chi phối bởi điều kiện lịch sử cụ thể của mỗi quốc gia.

Quá trình phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội tuân theo quy luật khách quan.

Sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội không phụ thuộc ý thức chủ quan của con người.

Sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ của lực lượng sản xuất.

Đấu tranh giai cấp

Cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thược tầng.

Tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội.

chưa phù hợp với điều kiện hoàn cảnh cụ thể của Việt Nam sau khi giành được độc lập.

phù hợp với quá trình lịch sử - tự nhiên, thể hiện sự vận dụng sáng tạo của Đảng ta.

không tuân theo quy luật khách quan chi phối sự vận động của lịch sử.

trái với tiến trình lịch sử - tự nhiên trong sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội.

Mỹ và Việt Nam

Nhật Bản và Italia.

Ucraina và Ôtxtrâylia

Đức và Anh

Lực lượng sản xuất

Quan hệ sản xuất

Đấu tranh giai cấp

Phương thức sản xuất

đạo đức học

mỹ học

chủ nghĩa cộng sản khoa học.

kinh tế chính trị học

vai trò quyết định của lực lượng sản xuất đối với quan hệ sản xuất.

vai trò quyết định của quan hệ sản xuất đối với lực lượng sản xuất.

lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất tồn tại độc lập.

cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng.

sản xuất là hoạt động  riêng có của con người và xã hội loài người.

sản xuất là hoạt động không ngừng sáng tạo ra giá trị tinh thần.

sản xuất là hoạt động không ngừng sáng tạo ra giá trị vật chất.

hái lượm là điểm khác biệt giữa con người và loài vật.

đánh giá cao vai trò sức lao động của công nhân.

người lao động của nhân loại là giai cấp công nhân.

đánh giá cao vai trò tiên phong của lực lượng sản xuất.

người lao động là nhân tố hàng đầu của lực lượng sản xuất.

Ý thức xã hội có tính kế thừa trong sự phát triển của mình.

Sự tác động qua lại giữa các hình thái ý thức xã hội trong sự phát triển của chúng.

Ý thức xã hội có thể vượt trước tồn tại xã hội.

Ý thức xã hội thường lạc hậu so với tồn tại xã hội.