Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Nhận thức của con người là một quá trình biện chứng

Tổng kết hoạt động của phong trào công nhân quốc tế

Chủ nghĩa duy vật lịch sử

Sự khốn cùng của Triết học (1847)

Tuyên ngôn Đảng cộng sản (1848)

Tư bản (1867)

Hệ tư tưởng Đức (1845–1846)

Lý thuyết điện từ của M. Pha-ra-đây; Định luật tuần hoàn các nguyên tố hóa học của Men-đê-lê-ép; Di truyền học hiện đại của Men-đen

Cơ học cổ điển của I. Neu-ton; Thuyết tương đối của A. Anh-xtanh; học thuyết về tính vạn vật của I. Kan-tơ

Hình học phi Ơ-clit; mãi nguyên tử của Tôm-xơn; thuyết tương đối của A. anh-xtanh

Thuyết tiến hóa của S. Đác-uyn; Học thuyết bảo toàn và chuyển hóa năng lượng; Học thuyết tế bào (M. So-lây-đen và T. Sa-van-so)

Cuộc sống con người sẽ đi về đâu

Con người không có khả năng nhận thức được thế giới

Con người hoàn toàn có khả năng nhận thức được thế giới

Nghi ngờ khả năng nhận thức thế giới của con người

Tư duy của con người đạt đến trình độ trừu tượng hóa và khái quát hóa về thế giới khách quan

Khi xã hội loài người đã có sự đấu tranh giai cấp

Khi xã hội có sự phân chia giữa nông nghiệp và công nghiệp

Khi xã hội có sự phân chia lao động giữa người giàu và người nghèo

Triết học Mác là khoa học của mọi khoa học

Theo quan điểm của triết học Mác, triết học không thay thế được các khoa học cụ thể

Theo quan điểm của triết học Mác, sự phát triển của triết học quan hệ chặt chẽ với sự phát triển của khoa học tự nhiên

Triết học Mác ra đời vào những năm 40 của thế kỷ XIX

Từ thời nguyên thủy

Từ khi có tôn giáo

Từ thời chiếm hữu nô lệ

Từ khi con người có nhận thức

Triết học Cổ điển Đức

Kinh tế chính trị cổ điển Anh

CNXH không tưởng Pháp

Các thành tựu về kinh tế xã hội của các nước Tây Âu vào giữa thế kỷ XIX

Sự yêu mến sự thông thái

Sự suy nghĩ và nói năng chuẩn mực

Triết học là hệ thống tri thức lý luận chung nhất của con người về thế giới; về vị trí, vai trò của con người trong thế giới ấy

Sự suy tư, suy nghiệm về những vấn đề siêu hình học

Về những vấn đề chung nhất của tự nhiên, xã hội và tư duy

Mối liên hệ giữa nhà nước và nhân dân

Nghiên cứu về những vấn đề siêu nhiên trừu tượng

Nghiên cứu về đời sống tâm linh của con người

Tín ngưỡng vật linh

Thế giới quan thần thoại

Thế giới quan khoa học triết học

Thần học tôn giáo

Ấn Độ, Châu Phi, Nga

Ấn Độ, Trung Quốc, Hy Lạp

Ai Cập, Ấn Độ, Trung Quốc

Đức, Anh, Pháp

Khoa học

Tôn giáo

Chính trị

Thần thoại

Chủ nghĩa Mác–Lênin

Triết học Mác–Lênin

Kinh tế chính trị Mác–Lênin

Chủ nghĩa xã hội khoa học Mác–Lênin

Hiểu rõ cơ sở lý luận quan trọng nhất của tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối cách mạng của Đảng cộng sản Việt Nam

Xây dựng thế giới quan và phương pháp luận khoa học và vận dụng sáng tạo những nguyên lý đó trong hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn

Hiểu rõ nền tảng tư tưởng của Đảng cộng sản Việt Nam

Xây dựng niềm tin, lý tưởng cho sinh viên về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội mà Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng cộng sản Việt Nam và toàn thể nhân dân đã lựa chọn và đang quyết tâm xây dựng

Kinh tế học chính trị của A. Smit

Kinh tế học chính trị của D. Ricácđô

Quy luật vận động và phát triển của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa và tính tất yếu của sự ra đời của phương thức sản xuất cộng sản chủ nghĩa

Sự phát triển của các phương thức sản xuất qua các thời kỳ lịch sử

Phương thức xây dựng xã hội mới – xã hội cộng sản chủ nghĩa

Nhận thức đúng đắn sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân

Quan điểm đúng đắn về đặc trưng của xã hội cộng sản chủ nghĩa trong tương lai

Nhận thức đúng đắn về thành tựu và hạn chế của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa

Sự phát triển của khoa học kỹ thuật vào giữa thế kỷ XIX làm sâu sắc thêm mâu thuẫn giữa chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm trong việc giải quyết vấn đề cơ bản của triết học

Sự phát triển của lực lượng sản xuất làm sâu sắc thêm mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản và giai cấp công nhân trong xã hội tư bản chủ nghĩa

Sự phát triển của khoa học kỹ thuật vào giữa thế kỷ XIX làm sâu sắc thêm mâu thuẫn giữa các tôn giáo lớn với các nhà khoa học

Phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân trên toàn thế giới chuyển từ tự phát sang tự giác

V. I. Lênin

F. Ăng-ghen

J. Xtalin

K. Kautsky

Sự thành công của cách mạng Tháng Mười Nga (1917)

Sự ra đời của Quốc tế Cộng sản (1919)

Sự thành công của phong trào giải phóng dân tộc của các nước thuộc địa giữa thế kỷ XX

Sự phát triển về lực lượng sản xuất của nước thuộc địa sau khi giành được độc lập

Phê phán, khắc phục và chống những quan điểm sai lầm xuất hiện trong thời đại đế quốc chủ nghĩa như: chủ nghĩa xét lại chủ nghĩa Mác, chủ nghĩa duy tâm vật lý học, bệnh đầu óc trí tá khuynh trong triết học, chủ nghĩa giáo điều...

Hiện thực hóa lý luận chủ nghĩa Mác bằng sự ra đời của Quốc tế cộng sản

Bổ sung và hoàn chỉnh về mặt lý luận và thực tiễn những vấn đề như lý luận về cách mạng tư sản trong thời đại đế quốc chủ nghĩa

Vinh danh công lao của Mác

Tính thống nhất ở vật chất và tinh thần

Tính riêng lẻ, tính tại

Thống nhất ở tính vật chất

Thống nhất ở duy tâm

Cách mạng Tháng Mười Nga thắng lợi

Công xã Pa-ri

Cách mạng tháng 8 năm 1945 ở Việt Nam

Chiến tranh thế giới lần thứ II

Triết học Cổ đại

Triết học Phục Hưng

Triết học Trung cổ Tây Âu

Triết học Mác – Lênin

Nghiên cứu những quy luật vận động, phát triển chung nhất của tự nhiên, xã hội và tư duy

Nghiên cứu quy luật chung nhất của thế giới

Nghiên cứu mọi khoa học

Nghiên cứu mọi quy luật

Xã hội có sự phân chia giai cấp và có sự tách biệt giữa lao động trí óc và lao động chân tay

Nhà nước xuất hiện

Tư duy con người đạt đến trình độ khái quát hóa cao

Xuất hiện công cụ sản xuất hiện đại

Chức năng giáo dục những giá trị đạo đức và thẩm mỹ cho con người

Chức năng thế giới quan và phương pháp luận chung cho mọi hoạt động nhận thức và thực tiễn

Chức năng tổ chức tri thức khoa học, thúc đẩy sự phát triển khoa học-công nghệ

Giải thích hiện thực và thúc đẩy quần chúng làm cách mạng để xóa bỏ hiện thực

Chính trị

Triết học

Lý luận của những ngành khoa học cụ thể

Tôn giáo

Triết học là khoa học của mọi khoa học

Khoa học triết học là siêu hình học

Triết học là khoa học về khoa học tự nhiên

Triết học là khoa học về xã hội và lịch sử

Triết học tự nhiên bao gồm tất cả những tri thức mà con người có được, trước hết là các tri thức thuộc khoa học tự nhiên sau này như toán học, vật lý học, thiên văn học...

Triết học kinh viện, triết học mang tính tôn giáo

Triết học tách ra thành các môn khoa học như cơ học, toán học, vật lý học, thiên văn học, hóa học, sinh học, xã hội học, tâm lý học, văn hóa học...

Triết học là khoa học của mọi khoa học

Thế kỷ IV (Trước công nguyên)

Thế kỷ VI (Trước công nguyên)

Thế kỷ X (Trước công nguyên)

Thế kỷ IX (Trước công nguyên)

Thế giới quan thần thoại

Thế giới quan tôn giáo

Thế giới quan triết học

Biểu hiện của cả ba hình thức thế giới quan trên

Đó là sản phẩm của tình hình kinh tế-xã hội những năm 40 của thế kỷ XIX

Là sự tổng kết những giá trị của tri thức nhân loại thể hiện trong các lĩnh vực khoa học

Là tài năng bẩm sinh của những người sáng lập ra nó

Là hiện tượng khách quan

Bác bỏ tư duy siêu hình và vai trò của “Đấng Sáng tạo”

Khẳng định tính đúng đắn của quan điểm duy vật biện chứng về bản chất của thế giới

Khẳng định tính khoa học của quan điểm duy vật biện chứng trong nhận thức và trong thực tiễn

Giúp Mác-Ăngghen có điều kiện tiếp cận với nguồn tri thức hiện đại

Tư duy siêu hình

Nhận thức về thế giới còn ngây thơ chất phác

Tính duy tâm

Phủ định “sạch trơn” những thành tựu triết học trước đó

Không có

Chỉ có trong xã hội Tư bản

Có tính giai cấp trong mọi trường phái triết học

Chỉ có trong một số hệ thống triết học

Thế giới quan là toàn bộ những quan điểm, quan niệm của con người về thế giới và về vị trí của con người trong thế giới đó

Thế giới quan là trình độ hiểu biết của con người đã đạt được trong một giai đoạn lịch sử nhất định

Thế giới quan là quan điểm của giai cấp thống trị xã hội

Thế giới quan là nội tâm, là những suy nghĩ bên trong của con người

Xã hội phân chia thành giai cấp

Khi xuất hiện tầng lớp trí thức (lao động trí óc)

Tư duy của con người đạt trình độ khái quát cao và xuất hiện tầng lớp trí thức

Tất cả A, B, C đều đúng

Triết học nghiên cứu về con người, còn Khoa học cụ thể chỉ nghiên cứu tự nhiên

Khoa học cụ thể tìm hiểu bản chất của thế giới, còn Triết học khám phá quy luật của thế giới

Khoa học cụ thể chỉ nghiên cứu một mặt của thế giới còn Triết học nghiên cứu toàn bộ thế giới trong tính chính thể của nó

Khoa học cụ thể khám phá ra mọi quy luật của thế giới, còn Triết học khám phá ra mọi cấp độ bản chất của thế giới

Tôn giáo

Huyền thoại

Khoa học

Triết học

Xây dựng phép biện chứng vật chất, chấm dứt sự thống trị của phép biện chứng duy tâm của Hêghen

Xây dựng chủ nghĩa duy vật về lịch sử, làm sáng tỏ lịch sử tồn tại và phát triển của xã hội loài người

Phát hiện ra lịch sử phát triển của xã hội loài người theo lịch sử đấu tranh giai cấp, và đấu tranh giai cấp sẽ dẫn đến cách mạng vô sản nhằm xóa bỏ chế độ người bóc lột người

Phát hiện ra giá trị thặng dư, làm sáng tỏ bản chất của xã hội tư bản chủ nghĩa

THDVBC là khoa học học của mọi ngành KHTN

Các phát minh về KHTN là cơ sở của các luận điểm của THDVBC, còn THDVBC là cơ sở thế giới quan và phương pháp luận chung cho KHTN

KHTN là cơ sở duy nhất cho sự hình thành và phát triển của THDVBC

THDVBC là cơ sở duy nhất cho sự hình thành và phát triển của KHTN

Sự hình thành và phát triển trên cơ sở kế thừa những giá trị tư tưởng nhân loại và tổng kết thực tiễn thời đại

Thế giới quan, phương pháp luận phổ biến của nhận thức khoa học và thực tiễn cách mạng

Khoa học về sự nghiệp giải phóng giai cấp vô sản, giải phóng nhân dân lao động khỏi chế độ áp bức, bóc lột và tiến tới giải phóng con người

Cung cấp cơ sở thực tiễn cho sự phát triển của các khoa học cụ thể

Không luận chứng được một cách khoa học về bản chất của chủ nghĩa tư bản

Không phát hiện được quy luật vận động, phát triển của chủ nghĩa tư bản

Không nhận thức được vai trò, sứ mệnh của giai cấp công nhân với tư cách là lực lượng xã hội có khả năng xóa bỏ chủ nghĩa tư bản để xây dựng một xã hội bình đẳng, không có bóc lột

A, B, C đúng

Khái quát được sự phát triển lịch sử nhân loại

Tính nhân đạo cao cả

Dám đối đầu trực tiếp với chủ nghĩa tư bản

Xác định được sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân

Hiểu đúng thực chất, tinh thần của môn học; hoàn thiện mình trong đời sống cá nhân cũng như trong đời sống cộng đồng xã hội

Xem những quan điểm của triết học Mác – Lênin là luôn đúng với mọi thời đại thực tiễn của cách mạng Việt Nam

Vận dụng nguyên vẹn toàn bộ chủ nghĩa Mác – Lênin trong mọi tình huống cách mạng

Chỉ học những kiến thức trọng tâm, những nguyên lý cơ bản

Tấm Cám

Thần Trụ trời

Thầy bói xem voi

Truyện Kiều

Tấm Cám

Thầy bói xem voi

Sọ dừa

Bình ngô đại cáo

Là cái cũ còn lưu giữ những đặc điểm trong quá trình vận động và phát triển của cái mới

Là tất cả cái cũ còn tồn tại trong cái mới

Kế thừa tất cả những thuộc tính của cái cũ còn tồn tại trong cái mới, cùng với cái mới phát triển

Là cái cũ hơn cái mới trong sự phát triển của sự vật

Quá độ

Thống nhất

Đấu tranh

Không có trạng thái nào

Là sự lưu giữ lại những đặc điểm, những thuộc tính của cái cũ phù hợp trong cái mới

Tất cả cái cũ còn tồn tại trong cái mới, sau một quá trình điều chỉnh hoàn thiện để trở thành cái mới

Là sự sao lưu lại những đặc điểm, những tính của cái cũ còn trong cái mới

Giữ lại tất cả các yếu tố cũ trong sự phát triển của sự vật

Là phạm trù triết học dùng để chỉ thời điểm mà tại đó sự thay đổi về lượng đã đủ làm thay đổi về chất của sự vật

Là phạm trù triết học dùng để chỉ giới hạn mà tại đó sự thay đổi về lượng đã đủ làm thay đổi về chất của sự vật

Là phạm trù triết học dùng để chỉ thời điểm mà tại đó đủ làm thay đổi về chất của sự vật

Là phạm trù triết học dùng để chỉ giới hạn mà tại đó đủ làm thay đổi về chất của sự vật

Xem xét đối tượng trong các mối liên hệ

Xem xét đối tượng trong trạng thái vận động

Tuân thủ quy luật khách quan

Quán triệt quan điểm phát triển

Phương pháp

Khuynh hướng

Cách thức

Hình thức

Kế thừa

Khách quan, kế thừa

Phát triển

Toàn diện, phát triển

Quán triệt quan điểm phát triển

Xem xét đối tượng trong trạng thái biến đổi

Tuân thủ nguyên tắc lịch sử – cụ thể

Tuân thủ quan điểm phổ biến

Sự thống nhất giữa lượng và chất trong giới hạn độ tạo nên bước nhảy của sự vật

Sự thống nhất giữa lượng và chất trong giới hạn độ làm cho sự vật vẫn còn là nó

Sự thống nhất giữa lượng và chất trong giới hạn độ làm cho sự vật không còn là nó

Làm cho sự vật cũ biến mất hoàn toàn

Vật chất là lửa

Vật chất là không khí

Vật chất là khối lượng

Vật chất là nước

Phát triển

Toàn diện

Tăng trưởng

Đơn lẻ

Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

Quy luật những thay đổi về lượng dẫn tới những thay đổi về chất và ngược lại

Quy luật đấu tranh sinh tồn

Một Chất

Chỉ có một Chất cơ bản

Nhiều Chất

Chỉ có một Chất cơ bản và một Chất không cơ bản

Sự đột biến

Sự thay đổi dần về chất

Quá trình biến hóa của sự vật

Quá trình biến đổi về chất diễn ra tại điểm nút

Kế thừa toàn bộ sự vật cũ

Kế thừa nội dung, bỏ qua hình thức cũ

Mọi nhân tố hợp quy luật cho sự phát triển

Không có kế thừa yếu tố nào của sự vật cũ

Không có mối quan hệ với nhau

Có mối quan hệ song trùng giữa chất và lượng

Có mối quan hệ tuyệt đối giữa lượng và chất

Có mối quan hệ biện chứng với nhau

Hiểu được phương thức cơ bản của sự vận động, phát triển

Hiểu được động lực của sự phát triển

Hiểu được hình thức có tính chu kỳ của sự phát triển

Hiểu được khuynh hướng của sự phát triển

Phép biện chứng duy tâm

Phép biện chứng duy vật

Phép biện chứng tiên nghiệm

Phép biện chứng chất phác

Tương đối, tạm thời

Tuyệt đối, vĩnh viễn

Vừa tương đối, vừa tuyệt đối

Tính cụ thể

Tuyệt đối, vĩnh viễn

Tương đối, tạm thời

Tính ổn định

Vừa tương đối, vừa tuyệt đối

V.I. Lênin đã khái quát con đường biện chứng của sự nhận thức chân lý khách quan như sau: Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn

V.I. Lênin đã khái quát con đường biện chứng của sự nhận thức chân lý khách quan như sau: Từ tư duy trừu tượng đến trực quan sinh động và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn

V.I. Lênin đã khái quát con đường biện chứng của sự nhận thức chân lý khách quan như sau: Từ lý luận đến thực tiễn, và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn

V.I. Lênin đã khái quát con đường biện chứng của sự nhận thức chân lý khách quan như sau: Từ tư nhận thức thông thường, nhận thức khoa học, và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn

Khách quan, bản chất, tất nhiên, phổ biến và lặp lại

Chủ quan, phổ biến, cụ thể, tất nhiên

Lặp lại, nhất quán, phổ biến, chung nhất, cụ thể

Toàn diện, phong phú, tất yếu, khách quan, đa dạng

Nhận thức là một quá trình phản ánh tích cực, tự giác và sáng tạo thế giới khách quan vào bộ óc con người trên cơ sở thực tiễn

Nhận thức là một quá trình phản ánh tích cực, tự giác và vận động thế giới khách quan vào bộ óc con người trên cơ sở thực tiễn

Nhận thức là một quá trình phản ánh tích cực, tự giác và sao chép y nguyên thế giới khách quan vào bộ óc con người trên cơ sở thực tiễn

Nhận thức là một quá trình phản ánh tích cực, tự giác và chụp lại thế giới khách quan vào bộ óc con người trên cơ sở thực tiễn

Thực tiễn là toàn bộ những hoạt động có mục đích mang tính lịch sử xã hội của con người nhằm cải tạo tự nhiên và xã hội

Thực tiễn là toàn bộ những hoạt động vật chất có mục đích mang tính lịch sử xã hội của con người nhằm cải tạo tự nhiên và xã hội

Thực tiễn là toàn bộ những hoạt động có mục đích mang tính lịch sử xã hội của con người nhằm giải thích tự nhiên và xã hội

Thực tiễn là toàn bộ những hoạt động có mục đích mang tính lịch sử xã hội của con người nhằm chinh phục xã hội

Quá trình vận động tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn của sự vật

Mọi sự biến đổi nói chung của sự vật

Mọi sự vận động, biến đổi của sự vật làm cho sự vật mới ra đời thay thế sự vật cũ

Mọi quá trình diễn ra trong vũ trụ

Quy luật từ những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất và ngược lại

Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

Quy luật phủ định của phủ định

Các quy luật không cơ bản

Là khái niệm cơ bản của phép biện chứng được sử dụng để chỉ sự ràng buộc quy định lẫn nhau, đồng thời là sự tác động làm biến đổi lẫn nhau giữa các sự vật hiện tượng

Là khái niệm của phép biện chứng dùng chỉ sự nương tựa vào nhau của các sự vật hiện tượng

Là khái niệm của phép biện chứng dùng chỉ sự quy định làm tiền đề cho nhau giữa các sự vật hiện tượng

Là khái niệm của phép biện chứng dùng chỉ sự phụ định lẫn nhau giữa các sự vật hiện tượng

Bất kỳ thuộc tính nào của sự vật

Thuộc tính cơ bản của sự vật

Tổng hợp các thuộc tính cơ bản của sự vật

Thuộc tính không cơ bản của sự vật

Triết học

Lý luận nhận thức

Phép biện chứng

Lôgic học

Là những gì bí ẩn, ngẫu nhiên, hỗn độn, không tuân theo một quy luật nào, và con người không thể nào phân biệt được mọi sự tồn tại và vận động của chúng

Có mối liên hệ, tác động qua lại lẫn nhau. Chúng vận động, biến đổi và phát triển không ngừng do những nguyên nhân tất yếu, tuân theo những quy luật tất yếu khách quan

Tồn tại cô lập, tĩnh tại không vận động và phát triển, hoặc nếu có vận động thì là sự dịch chuyển vị trí trong không gian và thời gian do những nguyên nhân bên ngoài

Kết quả sự sáng tạo của một thế lực siêu tự nhiên thần bí. Do đó mọi sự tồn tại và biến đổi của chúng là do những tác động từ những nguyên nhân thần bí

Platon

Sô-crát

Hê-ra-clít

Pi-ta-go

Xem sự vận động là sự mô tả của con người

Không giải thích được nguyên nhân của sự vận động và phát triển của thế giới vật chất

Xem sự vận động là một cái gì đó thần bí

Khoa học tự nhiên chưa phát triển

Mối liên hệ xuyên suốt quá trình vận động của sự vật hiện tượng

Mối liên hệ có sự ảnh hưởng chi trong những phạm vi không gian thời gian, điều kiện môi trường nhất định

Mối liên hệ thường xuyên, liên tục, lặp đi lặp lại, qui định sự tồn tại và sự phát triển của hệ thống một cách tất yếu và khách quan

Mối liên hệ tạm thời trong quá trình vận động của sự vật hiện tượng

Lực lượng sản xuất

Cơ sở hạ tầng

Kết cấu hạ tầng

Quan hệ sản xuất

Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

Quy luật chuyển hoá từ sự thay đổi về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất và ngược lại

Quy luật phát triển

Lượng là một phạm trù triết học dùng để chỉ quy luật vốn có của sự vật về mặt số lượng, qui mô, trình độ, nhịp điệu của sự vận động và phát triển cũng như các thuộc tính của sự vật

Lượng là một phạm trù triết học dùng để chỉ mối quan hệ vốn có của sự vật về mặt số lượng, qui mô, trình độ, nhịp điệu của sự vận động và phát triển cũng như các thuộc tính của sự vật

Lượng là một phạm trù triết học dùng để chỉ tính qui định khách quan vốn có của sự vật về mặt số lượng, qui mô, trình độ, nhịp điệu của sự vận động và phát triển cũng như các thuộc tính của sự vật

Lượng là một phạm trù triết học dùng để chỉ khái niệm vốn có của sự vật về mặt số lượng, qui mô, trình độ, nhịp điệu của sự vận động và phát triển cũng như các thuộc tính của sự vật

Cách mạng

Phủ định

Bước nhảy

Chuyển hóa

Quá độ

Thống nhất

Đấu tranh

Không có trạng thái nào

Sự tác động giữa các mặt đối

Sự tác động lẫn nhau của tất cả các mặt trong cùng một sự vật hiện tượng

Sự tác động theo xu hướng bài trừ và phủ định lẫn nhau giữa các mặt đối lập

Sự tác động theo xu hướng bài trừ và phủ định lẫn nhau giữa các mặt của các sự vật hiện tượng

Dùng để chỉ sự đấu tranh của các mặt đối lập

Dùng để chỉ sự thống nhất của các mặt đối lập

Dùng để chỉ sự thống nhất và đấu tranh của lý luận

Dùng để chỉ bao hàm cả hai trạng thái vừa thống nhất vừa đấu tranh của các mặt đối lập

Trong nhận thức và hoạt động thực tiễn cần phải tôn trọng mâu thuẫn, phát hiện mâu thuẫn, phân tích đầy đủ các mặt đối lập, nắm được bản chất, nguồn gốc, khuynh hướng của sự vận động và phát triển

Phân biệt đúng vai trò, vị trí của các loại mâu thuẫn trong từng hoàn cảnh, điều kiện nhất định, những đặc điểm của mâu thuẫn đó để tìm ra phương pháp giải quyết từng loại mâu thuẫn một cách đúng đắn nhất

Không được vì mục đích chủ quan mà dùng hoà mâu thuẫn, xoá nhòa mâu thuẫn

Tuân thủ nguyên tắc “Dĩ hòa vi quý” khi giải quyết mâu thuẫn

Là mối liên hệ vốn có của thế giới các ý niệm

Cơ sở của mối liên hệ là tính thống nhất vật chất của thế giới

Là mối liên hệ vốn có của sự vật hiện tượng, tồn tại độc lập với ý thức của con người

Mối liên hệ tồn tại ở khắp không gian, thời gian

Sự thay thế cái cũ bằng cái mới

Phủ định làm cho sự vật vận động thụt lùi, đi xuống, tan rã, nó không tạo điều kiện cho sự phát triển

Sự phủ định có kế thừa và tạo điều kiện cho sự phát triển tiếp theo

Xóa bỏ hoàn toàn cái cũ

Đường xoáy ốc

Đường tròn khép kín

Đường thẳng tiến lên

Đường dao động hình sin

Được nhiều người thừa nhận

Đảm bảo không mâu thuẫn trong suy luận

Thực tiễn

Sức mạnh của vĩ nhân

Quan điểm phổ biến, quan điểm toàn diện

Quan điểm phát triển, quan điểm lịch sử cụ thể

Quan điểm toàn diện, quan điểm lịch sử cụ thể

Quan điểm toàn diện, quan điểm phát triển

Tính chất khác nhau

Sự tồn tại của mặt này là tiền đề cho sự tồn tại của mặt kia

Vận động theo xu thế phủ định nhau

Vận động theo cùng xu thế

Những gì khác nhau nhưng có mối liên hệ với nhau

Những gì phủ định nhau

Những gì vừa đối lập nhau vừa là điều kiện tiền đề tồn tại của nhau

Những gì có xu hướng thủ tiêu lẫn nhau

Tất cả sự thay đổi vị trí đơn giản đến tư duy

Là sự thay đổi vị trí của các vật thể trong không gian

Là sự thay đổi của các dạng chất vô cơ và hữu cơ

Tất cả mọi sự thay đổi

Tính kế thừa

Tính phát triển

Tính vô cùng, vô tận

Tính thực tiễn

Tất cả sự thay đổi vị trí đơn giản đến tư duy

Là sự biến đổi của cơ thể con người

Là sự thay đổi của các dạng chất vô cơ và hữu cơ

Tất cả mọi sự thay đổi

Tất cả sự thay đổi vị trí đơn giản đến tư duy

Là quá trình phân giải và hóa hợp các chất vô cơ và hữu cơ

Là sự biến đổi của cơ thể sống

Tất cả mọi sự thay đổi

Tất cả sự thay đổi vị trí đơn giản đến tư duy

Vận động của các phân tử, nguyên tử, các hạt

Là sự biến đổi của cơ thể sống

Tất cả mọi sự thay đổi

Tất cả sự thay đổi vị trí

Sự biến đổi, thay thế của các quá trình xã hội

Là sự biến đổi của cơ thể sống

Tất cả mọi sự thay đổi cơ học

Tính kế thừa trong quá trình vận động

Tính phát triển trong quá trình vận động

Các hình thức sau bao hàm các hình thức trước đó

Tính thực tiễn trong quá trình vận động

Tính kế thừa trong quá trình phát triển

Phát triển là quá trình thay đổi về lượng dẫn đến thay đổi về chất

Là sự tăng lên hay giảm xuống về lượng

Là sự thay đổi từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp

Vận động có tính kế thừa trong sự phát triển

Phát triển là trường hợp đặc biệt của vận động

Là bao hàm mọi sự thay đổi

Là sự tăng lên hay giảm xuống về lượng trong sự phát triển

Cảm giác

Tri giác

Biểu tượng

Cảm tính

Nhận thức đầy đủ sự vật, hiện tượng

Nhận thức các đặc điểm riêng lẻ của sự vật, hiện tượng

Khẳng định hay phủ định tính chất, đặc điểm của sự vật

Kết luận về sự vật khi phản đoán

Tiếp tục nghiên cứu khoa học để tạo ra phát minh mới

Là động lực của nhận thức

Phục vụ thực tiễn, hướng dẫn, cải tạo thực tiễn

Là cơ sở của nhận thức

Phép biện chứng duy vật là phép biện chứng được xác lập trên nền tảng của thế giới quan duy vật siêu hình

Phép biện chứng duy vật là phép biện chứng được xác lập trên nền tảng của thế giới quan duy vật khoa học

Phép biện chứng duy vật là phép biện chứng được xác lập trên nền tảng của thế giới quan duy tâm tôn giáo

Phép biện chứng duy vật là phép biện chứng được xác lập trên nền tảng của thế giới quan duy tâm khoa học

Nhận thức lý trí

Nhận thức lý tính

Trực quan sinh động

Nhận thức siêu nghiệm

Hoạt động thực tiễn có mục đích

Hoạt động thực tiễn là hoạt động vật chất

Hoạt động thực tiễn có tính chất lịch sử - xã hội

Hoạt động thực tiễn mang tính tương đối

Quan điểm siêu hình

Quan điểm biện chứng

Quan điểm khoa học

Quan điểm kinh nghiệm

Mặt đối lập

Mặt ngược nhau

Sự phủ định của sự vật

Vận động trái chiều

Chất và lượng tồn tại tách rời, biệt lập nhau

Lượng tồn tại trong sự thống nhất với chất để tạo nên sự vật

Chất và lượng đều tồn tại khách quan

Sự phân biệt giữa chất và lượng chỉ có ý nghĩa tương đối

Bệnh chủ quan duy ý chí, giáo điều

Bệnh thành tích

Kinh nghiệm chủ nghĩa

Bệnh ảo tưởng

Quan điểm duy tâm

Quan điểm biện chứng

Quan điểm sinh học

Quan điểm khoa học

Chủ nghĩa thực dụng và kinh nghiệm chủ nghĩa

Bệnh giáo điều

Bệnh chủ quan duy ý chí

Bệnh ấu trí tá khuynh

Tôn trọng quan điểm lịch sử - cụ thể

Chủ quan, duy ý chí

Áp dụng máy móc, rập khuôn, giáo điều

Tuân thủ kinh nghiệm từ trước

Quy luật mâu thuẫn

Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật đồng nhất của tư duy

Quy luật lượng - chất

Các sự vật, hiện tượng tồn tại biệt lập, tách rời nhau, cái này tồn tại cạnh cái kia. Chúng không có sự phụ thuộc, không có sự ràng buộc và quy định lẫn nhau

Các sự vật, hiện tượng vừa tồn tại độc lập, vừa quy định, tác động qua lại chuyển hoá lẫn nhau

Các sự vật, hiện tượng vừa quy định vừa tác động qua lại chuyển hoá lẫn nhau

Các sự vật, hiện tượng tồn tại do thường để

Do một lực lượng siêu nhiên nào đó

Do ý thức, cảm giác của con người

Tính thống nhất vật chất của thế giới

Do sự biến đổi nói chung của sự vật

Do một lực lượng siêu nhiên

Do ý thức của con người

Do giải quyết các mâu thuẫn trong bản thân sự vật

Do sự phát triển không ngừng của xã hội

Chứng minh được nguồn gốc và động lực của mọi sự phát triển của xã hội

Là công cụ khoa học nhất để nhận thức thế giới

Xác định triết học là khoa học của mọi khoa học

Không dừng lại ở sự giải thích thế giới mà còn là công cụ để nhận thức và cải tạo thế giới

Là sự quy định, sự tác động và sự chuyển hóa lẫn nhau giữa các sự vật hiện tượng, hay giữa các mặt của một sự vật một hiện tượng trong thế giới khách quan

Cơ sở của sự liên hệ, tác động qua lại giữa các sự vật hiện tượng là thượng đế

Các sự vật hiện tượng không có liên hệ qua lại với nhau hoặc nếu có thì chỉ là những liên hệ một chiều, phiến diện

Các sự vật hiện tượng có liên hệ qua lại với nhau

Phát triển là một quá trình tiến lên liên tục trơn tru, không có những bước quanh co phức tạp không có mâu thuẫn

Sự phát triển do tác động của những thế lực siêu tự nhiên thần bí tôn giáo hoặc của ý thức nói chung

Là kết quả của một quá trình đấu tranh giữa các mặt đối lập bên trong các sự vật hiện tượng của thế giới hiện thực khách quan

Phát triển là một quá trình tăng lên về số lượng

Chỉ căn cứ vào những hiện tượng cá biệt, riêng lẻ để rút ra bản chất của sự vật

Phải nghiên cứu một cách cụ thể, toàn diện, tổng thể những hiện tượng phong phú và đa dạng của sự vật

Nhờ có thực tiễn cung cấp tư liệu làm cho sự vật bộc lộ những hiện tượng riêng lẻ để rút ra bản chất của sự vật

Sự tồn tại thực tế của sự vật, hiện tượng

Đều ra đời dựa trên cơ sở hoạt động thực tiễn của con người, mang nội dung khách quan và là công cụ của con người nhận thức và cải tạo thế giới khách quan trong hoạt động thực tiễn

Đều ra đời trên cơ sở khái quát những kinh nghiệm trong hoạt động thực tiễn của con người, để tìm ra chân lý tuyệt đối

Được hình thành từ nhiều phương pháp khoa học

Dựa vào những thành tựu khoa học

Sự thống nhất của các mặt đối lập thể hiện trạng thái cân bằng giữa các mặt đối lập của sự vật, sự đấu tranh của các mặt đối lập gắn liền với sự vận động và phát triển của sự vật

Sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập là trạng thái đúng đắn tương đối của sự vật

Sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập gắn liền với vận động và phát triển của thế giới vật chất

Sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập gắn liền với sự tồn tại của thế giới vật chất

Lượng là nói lên quy mô, trình độ phát triển của sự vật

Lượng phụ thuộc vào ý chí của con người

Lượng là tính quy định vốn có của sự vật

Lượng tồn tại khách quan gắn liền với sự vật

Tự vận động

Tự phản ánh

Đều có khả năng phản ánh

Không lệ thuộc vào cảm giác

Thực tiễn

Giả thuyết

Kinh nghiệm

Phán đoán

Phát hiện ra quy luật của các sự vật, hiện tượng

Nhằm sáng tạo ra những tri thức về thế giới khách quan

Nhằm mục đích phục vụ cho nhu cầu bản thân và xã hội loài người

Để thỏa mãn nhu cầu nhận thức của con người

Vật thể không phải là vật chất

Vật thể là dạng tồn tại cụ thể của vật chất

Vật chất không chỉ bao gồm một dạng tồn tại là vật thể

Vật chất tồn tại thông qua những dạng cụ thể của nó

Mâu thuẫn văn hóa nghệ thuật

Mâu thuẫn giữa giai cấp thống trị và giai cấp bị trị

Mâu thuẫn giữa dân tộc với dân tộc

Mâu thuẫn tự phát