Là điền kiện làm biến đổi kiểu hình của sinh vật theo hướng thích nghi.

Hạn chế sự giao phối tự do giữa các cá thể thuộc quần thể khác loài.

Tác động làm biến đổi kiểu gene của cá thể và vốn gene của quần thể.

Hạn chế sự giao phối tự do giữa các cá thể thuộc các quần thể cùng loài.

Ngựa cái và Lừa đực giao phối với nhau tạo ra con La bất thụ.

Một số cá thể cừu có giao phối với dê tạo ra con lai nhưng con lai thường bị chết ở giai đoạn non.

Ruồi có tập tính giao phối khác với muỗi nên chúng không giao phối với nhau.

Trứng nhái thụ tinh với tinh trùng của cóc nhưng hợp tử không phát triển.

Quá trình này chỉ xảy ra ở động vật mà không xảy ra ở thực vật.

Cách li địa lí là nguyên nhân trực tiếp gây ra những biến đổi tương ứng trên cơ thể sinh vật.

Vốn gen của quần thể có thể bị thay đổi nhanh hơn nếu có tác động của các yếu tố ngẫu nhiên.

Quá trình này thường xảy ra một cách chậm chạp, không có sự tác động của chọn lọc tự nhiên.

2

3

4

5

Cánh dơi và cánh bướm.  

Mang cá và mang tôm.

Chân chuột chũi và chân dế chũi.

Cánh dơi và chi trước của mèo.

Chọn lọc tự nhiên      

Giao phối không ngẫu nhiên. 

Đột biến.        

Các yếu tố ngẫu nhiên.

CLTN làm tăng vốn gen và đa dạng di truyền cho quần thể.

CLTN là nhân tố trực tiếp tạo ra những kiểu gen thích nghi với môi trường.

CLTN là nhân tố vô hướng trong quá trình tiến hóa.

Ở trạng thái dị hợp thì alen lặn thường không bị CLTN đào thải.

Giao phối không ngẫu nhiên.   

Chọn lọc tự nhiên.

Đột biến. 

Các yếu tố ngẫu nhiên.

Là điền kiện làm biến đổi kiểu hình của sinh vật theo hướng thích nghi.

Hạn chế sự giao phối tự do giữa các cá thể thuộc quần thể khác loài.

Tác động làm biến đổi kiểu gene của cá thể và vốn gene của quần thể.

Hạn chế sự giao phối tự do giữa các cá thể thuộc các quần thể cùng loài.

Hình thành nên các tế bào sơ khai (tế bào nguyên thuỷ).

Các nucleotic liên kết với nhau tạo nên các phân tử axit nucleic.

Các axit amin liên kết với nhau tạo nên các chuỗi polypeptit đơn giản.

Từ các chất vô cơ hình thành nên các chất hữu cơ đơn giản.

Quá trình này chỉ xảy ra ở động vật mà không xảy ra ở thực vật.

Cách li địa lí là nguyên nhân trực tiếp gây ra những biến đổi tương ứng trên cơ thể sinh vật.

Vốn gene của quần thể có thể bị thay đổi nhanh hơn nếu có tác động của các yếu tố ngẫu nhiên.

Quá trình này thường xảy ra một cách chậm chạp, không có sự tác động của chọn lọc tự nhiên.

2

3

4

5

các biến dị tổ hợp, làm tăng sự đa dạng di truyền của quần thể.

các alen mới, làm thay đổi tần số alen của quần thể một cách chậm chạp.

các alen mới, làm thay đổi tần số alen theo một hướng xác định.

nguồn nguyên liệu thứ cấp cho chọn lọc tự nhiên.

kỉ Triat (Tam điệp) thuộc đại Trung sinh.     

kỉ Krêta (Phấn trắng) thuộc đại Trung sinh.

kỉ Jura thuộc đại Trung sinh.       

kỉ Đệ tam (Thứ ba) thuộc đại Tân sinh.

(1), (2).

(3), (4).

(2), (3).

(1), (4).

Cách li địa lí duy trì sự khác biệt về tần số alen và thành phần kiểu gen giữa các quần thể được tạo ra bởi các nhân tố tiến hoá.

Cách li địa lí ngăn cản các cá thể của các quần thể cùng loài gặp gỡ và giao phối với nhau.

Cách li địa lí có thể dẫn đến hình thành loài mới qua nhiều giai đoạn trung gian chuyển tiếp.

Cách li địa lí trực tiếp làm biến đổi tần số alen và thành phần kiểu gen của quần thể theo một hướng xác định.

1

2

3

4

Prôtêin của các loài sinh vật đều cấu tạo từ 20 loại axit amin.

Xương tay của người tương đồng với cấu trúc chi trước của mèo.

Tất cả các loài sinh vật đều được cấu tạo từ tế bào.

Xác sinh vật sống trong các thời đại trước được bảo quản trong các lớp băng.

Hai loài muỗi có tập tính giao phối khác nhau nên không giao phối với nhau.

Cừu có thể giao phối với dê tạo thành hợp tử nhưng hợp tử bị chết.

Lừa giao phối với ngựa sinh ra con la, con la không có khả năng sinh sản.

Cải bắp lai với cải củ tạo ra cây lai không có khả năng sinh sản hữu tính.

Đột biến và chọn lọc tự nhiên.

Giao phối không ngẫu nhiên và di - nhập gen.

Chọn lọc tự nhiên và các yếu tố ngẫu nhiên.

Đột biến và di - nhập gen.

loài

quần thể

cá thể

tế bào

biến dị.

di truyền.

phân li tính trạng

chọn lọc tự nhiên.

Di – nhập gen.

Các cơ chế cách li sinh sản.

Yếu tố ngẫu nhiên.

Giao phối không ngẫu nhiên.

Đột biến.

Di nhập gen.

Giao phối không ngẫu nhiên.

Chọn lọc tự nhiên.

Chọn lọc chống lại alen lặn không thể loại hết gen lặn ra khỏi quần thể sinh vật lưỡng bội.

Chọn lọc tự nhiên có thể tạo ra kiểu gen mới quy định kiểu hình thích nghi.

Chọn lọc tự nhiên tác động trực tiếp lên kiểu gen, làm biến đổi tần số alen theo hướng có lợi cho quần thể.

Kết quả của chọn lọc tự nhiên dẫn đến hình thành loài mới với nhiều cá thể mang kiểu hình thích nghi.

Ruột tịt.

Hoá thạch.

Xương cụt.

Bộ mã di truyền.

Đột biến

Biến dị tổ hợp.       

Thường biến.

Biến dị cá thể.

Mang cá và mang tôm.

Cánh chim và cánh dơi.

Chân chuột chũi và chân dế chũi.

Gai hoa hồng và gai xương rồng.

Nguyên sinh.

Trung sinh.

Cổ sinh.

Tân sinh.

1

3

4

2

Chọn lọc tự nhiên.

Đột biến.

Các yếu tố ngẫu nhiên.

Giao phối không ngẫu nhiên.

Cách li nơi ở.

Cách li tập tính.

Cách li địa lý.

Cách li cơ học.

Hình thành loài mới bằng cách li sinh thái là con đường hình thành loài nhanh nhất.

Hình thành loài mới bằng cơ chế lai xa và đa bội hóa chỉ diễn ra ở động vật.

Quá trình hình thành loài mới chỉ diễn ra trong cùng khu vực địa lí.

Hình thành loài mới bằng cách li địa lí có thể có sự tham gia của các yếu tố ngẫu nhiên.

Cánh dơi.

Chân dế dũi.

Cánh bướm.

Chân vịt.

Đột biến.        

Chọn lọc tự nhiên.   

Các yếu tố ngẫu nhiên.

Giao phối không ngẫu nhiên.

giao tử

nhiễm sắc thể.

cá thể và quần thể.

dưới cá thể.

cùng nguồn gốc, nằm ở những vị trí tương ứng trên cơ thể, có kiểu cấu tạo giống nhau.

có nguồn gốc khác nhau nhưng đảm nhiệm những chức phận giống nhau, có hình thái tương tự.

có nguồn gốc khác nhau, nằm ở những vị trí tương ứng trên cơ thể, có kiểu cấu tạo giống nhau.

cùng nguồn gốc, đảm nhiệm những chức phận giống nhau.

Quá trình hình thành quần thể thích nghi luôn dẫn đến hình thành loài mới.

Quá trình hình thành quần thể thích nghi không nhất thiết dẫn đến hình thành loài mới.

Sự cách li địa lí tất yếu dẫn đến hình thành loài mới.

Sự hình thành loài mới không liên quan đến quá trình phát sinh các đột biến.

đột biến.

di - nhập gen.

các yếu tố ngẫu nhiên.

giao phối không ngẫu nhiên.

Quá trình hình thành loài diễn ra trong một thời gian rất dài, trải qua nhiều giai đoạn trung gian chuyển tiếp.

Loài mới được hình thành khác khu vực địa lí với loài gốc.

Loài mới luôn có bộ nhiễm sắc thể với số lượng lớn hơn bộ nhiễm sắc thể của loài gốc

Xảy ra chủ yếu ở những loài động vật có tập tính giao phối phức tạp.

có nguồn gốc khác nhau nhưng đảm nhiệm những chức phận giống nhau, có hình thái tương tự.

cùng nguồn gốc, nằm ở những vị trí tương ứng trên cơ thể, có kiểu cấu tạo giống nhau.

cùng nguồn gốc, đảm nhiệm những chức phận giống nhau.

có nguồn gốc khác nhau, nằm ở những vị trí tương ứng trên cơ thể, có kiểu cấu tạo giống nhau.

theo hướng phân li tính trạng.

theo hướng đồng quy tính trạng.       

được bắt đầu từ một hành tinh khác.

từ một nguồn gốc chung.

phát triển không đầy đủ ở cơ thể trưởng thành.        

không phát triển ở cơ thể trưởng thành.

thay đổi cấu tạo phù hợp chức năng. 

Phát triển quá mức bình thường ở cơ thể trưởng thành.

(1) và (3).

(2) và (3).

(3) và (4).

(2) và (4).

các gen đó sau này sẽ biến đổi thành gen có lợi nên CLTN giữ lại.             

chúng sẽ trở nên có ích trong tương lai nên không bị loại bỏ.

chúng vô hại nên CLTN không cần phải loại bỏ.

tồn tại ở trạng thái trội và biểu hiện ra kiểu hình nên được CLTN giữ lại.

cơ quan thoái hóa.      

cơ quan tương đồng.

cơ quan tương tự.

cơ quan cùng chức phận.

cơ quan tương đồng.

cơ quan tương tự.

bằng chứng sinh học phân tử.

bằng chứng phôi sinh học.

Prôtêin của các loài sinh vật đều được cấu tạo từ khoảng 20 loại axit amin.

ADN của các loài sinh vật đều được cấu tạo từ 4 loại nuclêôtit.

Mã di truyền của các loài sinh vật đều có đặc điểm giống nhau.

Các cơ thể sống đều được cấu tạo bởi tế bào.

(2), (3), (5).

(1), (3), (4).

(2), (4), (5).

(1), (2), (5).

chọn lọc nhân tạo.

chọn lọc tự nhiên.

biến dị cá thể.

biến dị xác định.

hình thành các nhóm phân loại trên loài.

biến đổi cấu trúc di truyền của quần thể dẫn tới sự hình thành loài mới.

biến đổi kiểu hình của quần thể dẫn tới sự hình thành loài mới.

biến đổi thành phần kiểu gen của quần thể dẫn tới sự biến đổi kiểu hình.

1,3

1,4

2,3

2,4

địa lý - sinh thái.        

hình thái.        

sinh lí - sinh hóa.       

di truyền.

tập tính.

cơ học.

trước hợp tử.

sau hợp tử.

các chất hữu cơ từ các chất vô cơ theo phương thức hóa học.

các chất hữu cơ từ các chất vô cơ theo phương thức sinh học.

các chất vô cơ từ các chất hữu cơ theo phương thức sinh học.

các chất vô cơ từ các chất hữu cơ theo phương thức hóa học.

hình thành các tế bào sơ khai.

hình thành chất hữu cơ phức tạp.

hình thành sinh vật đa bào.          

hình thành hệ sinh vật đa dạng phong phú như ngày nay.

H₂

O­­₂       

N­­₂       

NH₃

hình thành các chất hữu cơ đơn giản từ vô cơ           

hình thành nên các loài sinh vật như ngày nay từ những tế bào đầu tiên.

tê bào sơ khai và những mầm sống đầu tiên từ các hợp chất hữu cơ.

hình thành các chất hữu cơ từ các chất vô cơ nhờ nguồn năng lượng tự nhiên.

ATP

Năng lượng tự nhiên  

Năng lượng hoá học

Năng lượng sinh học